Ўзбекистонга гимнастиканинг кириб келиши

Бошқа спорт турлари сингари гимнастика ҳам турли тарихий даврларда анъанавий ва ноанъанавий жисмоний тарбия воситаларининг мажмуасида ривожланган. Унинг келиб чиқишини ўзбек халқининг миллий-тарихий анъаналаридан, биринчи навбатда, дорбозлар ва масхарабозлар чиқишларидан, шунингдек, акробатиканинг асоси бўлган цирк санъатини ривожлантиришдан излаш керак. Янада чуқурроқ ва аксарият ҳолларда илмий асосланган илдизлар даволаш, соғломлаштириш ва амалий жисмоний маданиятнинг бутун йўналишлари элементларини акс эттиради. Бунга «Aлпомиш» достони, Ибн Сино асарлари, Aмир Темур даври гувоҳлик беради.

1880 йилда махсус комиссия томонидан Туркистон вилоятидаги тўрт йиллик черков билим юртлари учун дастур ишлаб чиқилган бўлиб, унда асосий дарсларга қўшимча равишда гимнастика машғулотлари ўтказилади. Aммо бир неча йил ўтгач, гимнастика дастурдан олиб ташланди. Урушдан олдинги йилларда гимнастика бошланғич мактабларда ўқитилган. Aммо мутахассислар танқислиги, хоналар ва махсус жиҳозлар етишмаслиги туфайли дарслар тўлиқ бўлмаган. Мунтазам гимнастика машғулотлари фақат Тошкент эркаклар гимназиясида бўлган. Дарслар полдаги машқлар, пирамидалар, юришларни ўз ичига олди.

Ягона педагогик ўқув муассасаси 1879 йилда Тошкентда очилган Туркистон ўқитувчилар семинарияси бўлиб, унинг мақсади «Туркистон ўлкасидаги рус ва рус-тузем мактабларида ўқитувчилар тайёрлаш» эди. Семинариядагилар жисмоний тарбия ҳақида энг ибтидоий фикрга эга бўлишган. Шундай қилиб, гимнастика бўйича ўқув дастурида: «Ўқувчиларнинг гимнастика машқлари саф машқлари, эркин ҳаракатлар, гимнастика ўйинлари ва гимнастика инвентарларидаги машқлардан иборат», деб ёзилган.

Тошкентда Сокольск, Швед ва Франция гимнастикасини тайёрлаш бўйича қисқа муддатли курслар ташкил этилди. Машғулотлар нархи жуда баланд. Чунки курс иштирокчилари сони, қоида тариқасида, атиги 10-15 кишини ташкил этарди.

1904 йилда “Гимнастика ва жисмоний машқларни севувчилар жамияти” яратилди. Шуни таъкидлаш керакки, ўша пайтда «гимнастика» тушунчаси югуриш, сакраш, отиш ва ҳоказо машқларни ўз ичига олган. Aммо бу биринчи гимнастика жамияти бўлиб, ушбу спорт турини янада ривожлантиришда катта роль ўйнади. У спортчилар гуруҳлари ташаббуси билан ташкил этилган ва атиги 15-20 кишидан иборат эди.

Жамият уставида қайд этилганидек, таълим муассасалари ўқувчилари унга аъзо бўлишлари мумкин эмас, чунки уларда гимнастика машғулотлари бўлган. Тошкентда гимнастика-қиличбозлик мактаби очилганда, у янада оммавийликка эришди ва ушбу жамият аъзоларининг сони сезиларли даражада ошди. Аммо аввалгидек, у гимнастика талабларига жавоб бермайдиган қатор машқларни ўз ичига олди. Бундай шаклда мусобақалар бўлмаган.

Мактабларда жисмоний тарбия муаммолари 1910 йил 26 декабрдан 1911 йил 2 январгача Тошкентда бўлиб ўтган Ўрта таълим муассасалари ўқитувчиларининг биринчи қурултойида муҳокама қилинди. Жисмоний тарбия бўйича махсус бўлим яратилиб, унда асосий масалалар бўйича тавсиялар ишлаб чиқилган: дастурларнинг мазмуни, соатлар сони, ўқитиш усуллари ва бошқалар. Қурилтой қарорида: «Гимнастикани ўқитишни таълим тизимида ҳам эркаклар, ҳам аёллар муассасаларида зарур» деб ёзилган.

Ўзбекистон гимнастика федерацияси матбуот хизмати

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

tuzla escort kurtköy escort pendik escort kartal escort maltepe escort bostancı escort gebze escort ümraniye escort kadıköy escort kaynarca escort ataşehir escort